گروهى از قدماى اصفهان بر اين اعتقاد بوده‌اند كه بانى مسجد جامع اصفهان ملكشاه است و آن را در سال چهار صد هجرى ساخته است ؛ اما اين گفته درست نيست زيرا بر گنبد شمالى نام شاه منصور ، و بر گنبد جنوبى اسم شاه يوسف نقش شده ، و اين هر دو پيش از ملكشاه فرمانروا بوده‌اند و ملكشاه آن را تعمير و ترميم كرده است . چون در قرون اخير مسجد رو به ويرانى نهاده شاه تهماسب و شاه عباس دوم نيز به تعمير آن كوشيده‌اند . مسجد هفت در اصلى دارد ، و مردم بر اين باورند هر يك آن هفت در را پادشاهى كه آن در به نام اوست ساخته است . ميان صحن مسجد حوض چهارگوش بزرگى است كه روى آن تختى چوبى كه سه پا بالاتر از سطح آب است قرار داده‌اند ، و بيست نفر مىتوانند به راحتى روى آن نماز بخوانند . زير يكى از گنبدها حوض بزرگ ديگرى ساخته شده ، و حوضهاى كوچك ديگرى نيز در نقاط مختلف مسجد ، مخصوصا كنار غسّالخانه وجود دارد . پيش از اين روزگاران چندين حوض ديگر در اين مسجد وجود داشته كه چون بيم آن در ميان بوده كه بر اثر جريان آب جويها در زير بنا و وجود حوضها شكست و خللى در مسجد به وجود آيد حوضها را به خاك انباشته‌اند . دو در اصلى مسجد چهار پله از سطح زمين بالاتر است ، و وسيلهء دو دالان نسبتا تنگ به داخل مسجد منتهى مىشود . دالان در كتابفروشها داراى اتاقهايى است كه در يكى از آنها وسايل مراسم سوكوارى نگهدارى مىشود . در تابوت خانه از آن اين نام يافته كه چندين تابوت براى انتقال مردگان به گورستان ، در آن‌جاست . زيرا در ايران بر خلاف ديگر كشورهاى مشرق زمين هرگز جسد مردگان را با تابوت به خاك نمىسپارند ، بلكه مرده را هنگام حمل به گورستان در تابوت مىگذارند و چون بدان جا رسيدند جسد را كه با كفن پوشيده شده از تابوت بيرون مىآورند و به خاك مىكنند . ايرانيان بر اين اعتقادند چون به خاك سپردن مرده با تابوت مانع آن مىشود كه جسد زود متلاشى و به خاك مبدل شود خداوند فرموده است كه بىتابوت به خاك بسپارند . در اتاقى ديگر علم‌ها و علائمى نگهدارى مىشود كه هنگام حمل جنازه به گورستان بر دوش مىكشند . يك اتاق نيز جايگاه مخصوص حفاظت سى پاره مجلدات قرآن مىباشد كه سى تن طلبه بدان جا مىبرند . اتاق ديگر چهار چادر نام دارد ، زيرا در آن چهار خيمهء كوچك نگهدارى مىشود كه هنگام دفن جسد زنان